Güvenlik bilgi formu (SDS) nedir, iş yerinde neden bulunmalı?

Kısa cevap: Güvenlik bilgi formu (GBF ya da SDS), bir kimyasal ürünün tehlikelerini, güvenli kullanım ve saklama koşullarını, kaza ve ilk yardım anında yapılacakları anlatan 16 bölümlük resmi bir belgedir. Tedarikçi, profesyonel kullanıcıya bu formu Türkçe olarak sağlamakla yükümlüdür. İş yerinde kullanılan her temizlik kimyasalının güncel formu çalışanların hemen ulaşabileceği bir yerde durmalıdır; bir kaza anında neyin yapılacağı bu belgede yazar.

Endüstriyel konsantre ürünler, kireç sökücüler ve yağ çözücüler göz ve ciltte ciddi hasar yapabilir. Güvenlik bilgi formu, bu ürünlerle çalışan herkesin kullanım kılavuzudur.

Dayanağı nedir?

Türkiye'de güvenlik bilgi formları, Zararlı Maddeler ve Karışımlara İlişkin Güvenlik Bilgi Formları Hakkında Yönetmelik ile düzenlenir. Form, yetkin kişilerce hazırlanır ve ürünü piyasaya süren tedarikçi tarafından kullanıcıya verilir. İş sağlığı ve güvenliği mevzuatı da işverenden, kullanılan kimyasalların risklerini değerlendirmesini ve çalışanları bilgilendirmesini ister. Güvenlik bilgi formu bu bilgilendirmenin temel kaynağıdır.

16 bölümde neler var?

Günlük hayatta en çok bakılan bölümler 2, 4, 7 ve 8'dir. Bir çalışanın tüm formu ezberlemesi gerekmez; ama bu dört bölümün nerede olduğunu bilmesi gerekir.

Kaza anında form nasıl kullanılır?

1. Önce kişiyi tehlikeden uzaklaştırın, ortamı havalandırın.
2. Ürünün şişesini ya da adını alın; formu ürün adından bulun.
3. Bölüm 4'e bakın: Göze sıçramada ne kadar süre yıkanacağı, yutmada kusturulup kusturulmayacağı burada yazar.
4. Sağlık kuruluşuna başvurulacaksa formu ya da ürün etiketini yanınızda götürün.
5. Dökülme varsa Bölüm 6'ya göre toplayın, Bölüm 8'deki donanımı kullanın.

Formu kaza olduktan sonra aramaya başlamak zaman kaybettirir. Bu yüzden nerede durduğunu herkesin bilmesi gerekir.

Etiket ile güvenlik bilgi formu arasındaki fark

Ürün etiketinde de tehlike işaretleri ve kısa uyarılar bulunur. Ancak etiket, sınırlı bir alana sığdırılmış özet bilgidir. Güvenlik bilgi formu ise aynı ürünün ayrıntılı dosyasıdır.

• Etiket ürünü kullanırken hızlıca bakılacak uyarıları verir: "gözle temasından kaçının", "çocukların ulaşamayacağı yerde saklayın" gibi.
• Güvenlik bilgi formu ise hangi tür eldivenin uygun olduğunu, ürünün hangi maddelerle tepkimeye girdiğini, dökülme durumunda nasıl toplanacağını ve hangi koşullarda depolanacağını ayrıntılı anlatır.

Etiket ürünle birlikte gelir; form ise ayrıca istenmesi ve dosyalanması gereken bir belgedir. Her ikisi de gereklidir, biri diğerinin yerini tutmaz.

Formda dikkat edilecek ifadeler

Formun 2. bölümündeki tehlike ifadeleri ve 7. ile 10. bölümlerdeki uyarılar, temizlikte en çok işe yarayan kısımlardır. Özellikle şu ifadeler, ürünün nasıl kullanılacağını doğrudan belirler:

• "Ciddi göz hasarına yol açar" ya da "ciddi cilt yanıklarına ve göz hasarına yol açar": koruyucu gözlük ve uygun eldiven zorunluluğu
• "Asitlerle temas ettiğinde zehirli gaz çıkarır": çamaşır suyu ve klorlu ürünlerde sık görülür; asitli ürünlerle aynı yerde ve aynı anda kullanılmamalıdır
• "Yalnızca iyi havalandırılan alanlarda kullanın": kapalı ve küçük alanlarda kullanım sınırlanmalıdır
• "Sucul ortamda uzun süre etkili, çok toksik": artık ürün ve yıkama suyu kanalizasyona rastgele dökülmemeli, bertaraf bölümüne uyulmalıdır

İş yerinde formlar nasıl tutulmalı?

• Kullanılan tüm kimyasalların bir listesi çıkarılmalı ve her biri için güncel form temin edilmelidir.
• Formlar kimyasal dolabının yakınında, basılı bir dosyada durmalı; dijital kopya ek olarak tutulabilir.
• Ürün ya da tedarikçi değiştiğinde yeni ürünün formu istenmelidir; aynı amaçlı iki ürünün formu aynı değildir.
• Formun dili Türkçe olmalı ve revizyon tarihi kontrol edilmelidir.
• Kimyasal başka kaba aktarılıyorsa yeni kap da etiketlenmelidir; etiketsiz şişe, formu işe yaramaz hale getirir.

Ev tipi ürünler için de form gerekir mi?

Markette satılan ve evde kullanılmak üzere tasarlanan ürünlerde, etiketteki bilgiler genellikle tüketici için yeterli kabul edilir. Ancak aynı ürün bir iş yerinde, çalışanlar tarafından düzenli olarak kullanılıyorsa durum değişir: İşveren, çalışanını bilgilendirmek ve risk değerlendirmesi yapmak zorundadır. Bu nedenle iş yerinde kullanılan ürünlerin formlarını, ürün ev tipi olsa bile tedarikçiden ya da üreticiden istemek doğru bir uygulamadır. Birçok üretici formlarını talep üzerine ya da internet sitesinde paylaşır.

Konsantre ve endüstriyel ürünlerde ise form olmadan çalışmak hiç önerilmez. Bu ürünler kullanım öncesi seyreltilir; doğru oranı, koruyucu donanımı ve kaza anında yapılacakları bilmeden kullanmak hem çalışanı hem yüzeyi riske atar. Seyreltilmiş ürünün konduğu sprey şişesinin de ürün adı ve tehlike uyarısıyla etiketlenmesi gerekir; aksi halde kaza anında hangi formun açılacağını kimse bilemez.

Temizlik firmasıyla çalışıyorsanız

Dışarıdan temizlik hizmeti alıyorsanız firmanın sizin iş yerinize getirdiği kimyasalların listesini ve güvenlik bilgi formlarını istemeniz yerindedir. Özellikle gıda, sağlık ve üretim tesislerinde hangi ürünün nerede kullanıldığını bilmek, hem sizin hem firmanın güvencesidir. İşverenin genel yükümlülükleri için iş yeri temizliğinde işverenin yükümlülükleri, çalışanların bu formları okumayı nasıl öğreneceği için temizlik personeli İSG eğitimi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Tesisinizde kullanılacak ürünlerin listesini ve formlarını önceden görerek temizlik planı yapmak isterseniz fabrika ve depo temizliği hizmetimiz kapsamında Kuzey Temizlik ile görüşebilirsiniz.