Temizlik personeline hangi iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri verilir?

Kısa cevap: Temizlik çalışanlarına işe başlamadan önce genel, sağlık ve teknik konuları kapsayan iş sağlığı ve güvenliği eğitimi verilmelidir. Yönetmeliğe göre asgari eğitim süresi az tehlikeli iş yerlerinde 8, tehlikeli iş yerlerinde 12, çok tehlikeli iş yerlerinde 16 saattir ve eğitim tehlike sınıfına göre belirli aralıklarla tekrarlanır. Temizlik işine özgü olarak kimyasal güvenliği, kişisel koruyucu donanım, kayma-düşme ve ergonomi konuları mutlaka ele alınmalıdır.

Temizlik işi aşındırıcı kimyasal, ıslak zemin, merdiven, ağır kova ve uzun süre eğilerek çalışma gibi riskler içerir. Doğru eğitim kazaları azaltır ve işin kalitesini yükseltir.

Yasal dayanak ve temel kurallar

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverene çalışanlarına eğitim verme yükümlülüğü getirir. Ayrıntılar "Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik" ile düzenlenmiştir. Bu çerçevede öne çıkan kurallar şunlardır:

• Eğitim işe başlamadan önce verilir.
• İş değişikliğinde, yeni ekipman ya da yeni teknoloji kullanılmaya başlandığında tekrarlanır.
• Eğitim süresi çalışma süresinden sayılır ve maliyeti çalışana yüklenemez.
• Verilen eğitim belgelendirilir ve kayıt altında tutulur.

Süre ve tekrar sıklığı

Tehlike sınıfı, işin türüne ve iş yerinin faaliyet koduna göre belirlenir. Ofis temizliği yapan bir çalışan ile fabrikada endüstriyel temizlik yapan bir çalışanın tabi olduğu sınıf farklı olabilir. Doğru sınıfı iş güvenliği uzmanınızla birlikte teyit etmek gerekir.

Temizlik işine özgü eğitim konuları

Genel konuların yanında temizlik çalışanı için asıl fark yaratan başlıklar şunlardır:

1. Kimyasal güvenliği: Ürün etiketindeki tehlike işaretleri, seyreltme oranları, ürünlerin asla karıştırılmaması (özellikle çamaşır suyunun asitli ve amonyaklı ürünlerle), boş şişeye ürün aktarmamak.
2. Güvenlik bilgi formu okuma: Göz ya da cilde temas, yutma ve solunma durumunda ne yapılacağını formdan bulabilmek.
3. Kişisel koruyucu donanım: Hangi işte hangi eldiven, ne zaman koruyucu gözlük ve maske gerektiği; donanımın bakımı ve değiştirilmesi.
4. Kayma ve düşme: Islak zemin uyarı levhası, kaymaz ayakkabı, merdiven ve basamaklı tabure kullanımı.
5. Ergonomi ve elle taşıma: Dolu kova ve çöp torbasını kaldırma tekniği, uzun saplı ekipman, tekrarlayan hareketlerde mola.
6. Elektrik güvenliği: Islak elle fişe dokunmamak, hasarlı kabloyla makine kullanmamak.
7. Biyolojik riskler: Tuvalet temizliği, kesici-delici atıklar ve vücut sıvılarıyla temasta yapılacaklar.
8. Acil durum: Yangın, tahliye ve ilk yardım; acil durum numaraları.

Sahaya özel eğitim de gerekir

Genel eğitim, her iş yerinin kendine özgü risklerini karşılamaz. Bir hastanede, bir gıda üretim tesisinde ya da bir otel mutfağında temizlik yapacak çalışana o alanın kuralları ayrıca anlatılmalıdır: hangi bölgeye girilmez, hangi renk bez hangi alanda kullanılır, kimyasallar nerede durur. Gıda işletmelerinde personelin hijyen eğitimi de ayrıca gündeme gelir.

Kişisel koruyucu donanım: hangi işte ne gerekir?

Eğitimin en somut kısmı, çalışanın hangi işte hangi donanımı kullanacağını bilmesidir. Aşağıdaki tablo genel bir fikir verir; kesin seçim, kullanılan ürünün güvenlik bilgi formundaki 8. bölüme göre yapılır.

Donanımın verilmesi kadar doğru kullanılması da önemlidir. Delinmiş eldiven, kimyasalı cilde hapsederek eldivensiz çalışmaktan daha fazla zarar verebilir. Bu yüzden eğitimde donanımın ne zaman değiştirileceği de anlatılmalıdır.

Sık yapılan eğitim hataları

• Temizlik personelini ofis çalışanlarıyla aynı genel eğitime alıp işe özgü konuları hiç anlatmamak
• Eğitimi yalnızca slayt göstererek, uygulama yapmadan geçiştirmek
• Yeni bir kimyasal ya da makine alındığında çalışanları bilgilendirmemek
• Kısa süreli ya da yarı zamanlı çalışanları eğitimin dışında bırakmak
• Eğitim kayıtlarını tutmamak ya da imzasız bırakmak

Eğitimi kağıtta bırakmamak

Eğitim formu imzalatılıp dosyaya konduğunda iş bitmiş sayılmaz. Uygulamada işe yarayan birkaç yöntem:

• Kimyasal dolabının yanına, ürün listesi ve seyreltme oranlarını gösteren kısa bir tablo asmak
• Yeni başlayan çalışanı ilk günlerde deneyimli biriyle birlikte çalıştırmak
• Bir ramak kala olaydan sonra ekiple kısa bir değerlendirme yapmak
• Çalışanın anladığı dilde ve sade anlatım kullanmak

Kimyasalların güvenli saklanması için temizlik ürünlerini güvenli saklama yazımız pratik bir başlangıç noktası olabilir.

Temizliği firmadan alıyorsanız

Temizlik bir firma tarafından yapılıyorsa, firma personelinin İSG eğitimini vermek firmanın yükümlülüğüdür. Bununla birlikte hizmet alan işletme, kendi iş yerine özgü riskler hakkında bu personeli bilgilendirmelidir: acil çıkışlar, girilmemesi gereken alanlar, iş yerine özgü kimyasallar ya da makineler. Hizmet alırken firmadan personelin eğitim kayıtlarını istemek ve iş yerinize ilk kez gelen personele kısa bir alan tanıtımı yapmak, iki tarafı da korur. Konunun hukuki yönünü temizlik hizmet alımında alt işveren sorumluluğu yazımızda ele aldık.

Eğitimin etkisini ölçmenin en basit yolu sahayı gözlemlemektir: Çalışanlar eldiven ve gözlüğü gerçekten takıyor mu, ürünleri ölçerek mi kullanıyor, ıslak zemine uyarı levhası koyuyor mu? Bu gözlemler, bir sonraki eğitimde hangi konunun öne alınacağını da gösterir. Çalışanlardan gelen geri bildirimler de değerlidir: Bir ürünün gözü yaktığını ya da bir merdivenin sallandığını ilk fark eden, o işi her gün yapan kişidir.

Temizliği eğitimli ve sahaya özel bilgilendirilmiş bir ekiple yürütmek isterseniz fabrika ve depo temizliği ya da ofis temizliği seçenekleri için Kuzey Temizlik ile görüşebilirsiniz.