Bu yazıda
Kısa cevap: Yanmış tencereyi ovmadan önce yumuşatın: dibini örtecek kadar su ve bir iki kaşık karbonat koyup birkaç dakika kaynatın, ılınınca tahta ya da silikon spatulayla kazıyın. Bu yöntem paslanmaz çelikte ve emayede işe yarar. Teflonda tel ve sert ovma kullanılmaz; döküm tencerede ise temizlikten sonra kurutup ince yağlamak gerekir.
Tencere dibindeki yanık tabakası, tencerenin malzemesine uygun yöntemle çoğu zaman çıkar.
İlk dakikalarda ne yapılır, ne yapılmaz?
- Yapın: Ocağı kapatın, yemeği hemen başka kaba alın ki yanık kokusu yemeğe daha fazla geçmesin.
- Yapın: Tencerenin biraz soğumasını bekleyin, sonra ılık su ekleyin.
- Yapmayın: Kızgın tencereye soğuk su dökmeyin. Isı şoku emayeyi çatlatabilir, ince tabanlı tencerelerin tabanını eğebilir.
- Yapmayın: Hemen tel süngere sarılmayın. Yumuşamamış yanık kazınırken tencerenin yüzeyi de çizilir.
Malzemeye göre yöntem
| Malzeme | Uygun | Kaçının |
|---|---|---|
| Paslanmaz çelik | Su + karbonatla kaynatma, ahşap spatula, karbonat macunu | Çamaşır suyu, uzun süre tuzlu suda bekletme |
| Döküm (demir) | Sıcak su, sert fırça, iri tuzla ovma, kurutup yağlama | Gece boyu suda bekletme, bulaşık makinesi |
| Teflon / yapışmaz | Ilık sabunlu suda bekletme, yumuşak sünger | Tel sünger, metal kaşık, boş tavada yüksek ısı |
| Emaye | Su + karbonatla hafif kaynatma, yumuşak sünger | Ani soğutma, metal kazıyıcı |
Paslanmaz çelik tencere
- Dibini örtecek kadar su koyun, bir iki yemek kaşığı karbonat ekleyin.
- Kısık ateşte birkaç dakika kaynatın; yanık tabakanın kenarlardan kalktığını göreceksiniz.
- Ocağı kapatıp ılımaya bırakın, tahta spatulayla kazıyın.
- Kalan lekeler için suyu dökün, ıslak dibe karbonat serpip yumuşak süngerle işleyin.
- Yanığın altında gökkuşağı renginde ya da beyaz lekeler kalırsa, bunlar ısı ve kireç izidir; sulandırılmış sirkeyle silip durulayın.
Karbonat ile sirkeyi aynı anda tencereye koymak köpürür ama yanığa ek bir fayda sağlamaz; ikisi birbirini nötrler. Bu konudaki yaygın inanışları sirke ve karbonat gerçekleri yazımızda ele aldık.
Döküm tencere ve tava
Döküm, yüzeyinde zamanla oluşan yağ katmanıyla korunur. Bu katmanı uzun süre su ve deterjanla bekletmek bozar, tencere paslanır.
- Tencere ılıkken sıcak su ekleyip sert bir fırçayla yanığı kazıyın.
- İnatçı yerlerde bir avuç iri tuzu az suyla birlikte aşındırıcı olarak kullanın.
- Durulayıp hemen ocakta kurutun.
- Kuruyunca içine birkaç damla sıvı yağ sürüp kâğıt havluyla tüm yüzeye yayın.
Teflon ve yapışmaz tavalar
Yapışmaz kaplama çizilirse yemek yapışmaya başlar ve kaplama zamanla dökülür. Bu yüzden teflonda "kaynatıp kazıma" yerine "bekletip silme" yapılır:
- Tava ılınınca içine ılık su ve birkaç damla bulaşık deterjanı koyun, bir süre bekletin.
- Yumuşak sünger ya da silikon spatulayla yanığı alın.
- Kalan izde karbonatla yapılan sulu bir macun yumuşak bezle hafifçe sürülebilir.
Kaplama çizilmiş, soyulmaya başlamış ya da kabarmışsa temizlikle düzelmez; bu tavayı yenilemek daha doğrudur.
Emaye tencere
Emaye, metalin üzerine uygulanmış cam benzeri bir kaplamadır. Sağlamdır ama ani ısı değişimine ve darbeye karşı hassastır. Su ve karbonatla düşük ısıda kaynatma burada da işe yarar; yalnızca tencere soğumadan soğuk su eklemeyin ve metal kazıyıcı kullanmayın. Emayede çatlak ya da kopma görülüyorsa o bölgeye yanık daha kolay tutunur.
Yemeğe göre yanık: süt, şeker, pilav
Yanığın içeriği de yöntemi etkiler:
- Süt ve sütlü tatlılar: Protein ve şeker birlikte yanar, tabanda kahverengi ve sert bir tabaka oluşur. Karbonatlı suyla kaynatma burada iyi sonuç verir; tabaka genellikle bütün hâlinde kalkar.
- Reçel, şeker, karamel: Şeker sıcak suda çözünür. Tencereye su koyup ısıtmak çoğu zaman yeterlidir; karbonat şart değildir. Soğuk hâlde kazımak ise camsı parçalar halinde kırılıp yüzeyi çizebilir.
- Pilav ve makarna: Nişasta tabanı tutar. Ilık suda bir süre bekletmek nişastayı yumuşatır, sonra spatulayla kolayca kalkar.
- Kızartma yağı: Yağ yanığı kahverengi, yapışkan bir film bırakır. Bu film deterjanlı sıcak suyla, gerekirse karbonat macunuyla alınır.
Tencerenin dış tabanı
Tencerenin dışında, özellikle taban kenarında zamanla kahverengi bir halka birikir. Bu, ocaktan sıçrayan yağın tekrar tekrar ısınmasıyla oluşur. Paslanmaz çelikte karbonat macunu ve yumuşak sünger, emayede yalnızca yumuşak sünger kullanın. Bu halkayı düzenli almak, ocak yüzeyinin de daha temiz kalmasını sağlar; çünkü kirli taban her pişirmede ocak camına iz bırakır.
Yanık kokusu ve ocak
Tencere temizlense de yanık kokusu bir süre mutfakta kalabilir. Pencereyi açıp davlumbazı çalıştırmak çoğu zaman yeterlidir; davlumbaz filtresi yağlıysa koku daha uzun sürer. Filtre bakımı için davlumbaz filtresi yağ temizliği yazımıza, taşan yemeğin ocakta bıraktığı izler için cam seramik ocak yanık lekesi yazımıza bakabilirsiniz.
Tencere ne zaman kurtarılamaz?
Paslanmaz çelik tencere neredeyse her zaman kurtarılır; renk değişimi kalsa bile kullanıma engel değildir. Teflon kaplaması soyulmuş, kabarmış ya da derin çizilmiş tava ise temizlikle eski hâline dönmez. Emayede kopma varsa altındaki metal açıkta kalır ve paslanabilir. Döküm tencerede ise yüzey pası temizlenip yeniden yağlanarak çoğu zaman giderilebilir. Kısacası çelik ve döküm sabır ister, kaplamalı kaplarda ise sınırı bilmek gerekir.
Mutfakta biriken yağ, yanık ve kireçle topluca uğraşmak isterseniz Kuzey Temizlik ekibi detaylı mutfak temizliği için yerinde bakıp nelerin yapılabileceğini anlatabilir.
Kuzey Temizlik ekibinin sahadaki deneyimiyle hazırlandı. Genel bilgilendirme amaçlıdır; mekânınıza özel durum için ücretsiz keşifte birlikte bakalım.
