Pas lekesi nasıl çıkar? Lavabo, çamaşır ve fayansta yöntemler

Kısa cevap: Pas, demirin oksitlenmesiyle oluşan turuncu-kahverengi bir lekedir ve sabunla değil, hafif asitle çözülür. Kumaşta limon suyu ve tuz ya da kumaşa uygun pas çıkarıcı; porselen lavabo ve sırlı fayansta pasa uygun bir temizleyici işe yarar. Çamaşır suyu pası çıkarmaz, lekeyi koyulaştırıp kalıcı hâle getirebilir. Mermer, traverten gibi doğal taşlarda ise asit kullanılmaz.

Pas lekesi lavaboda, çamaşırda ya da fayansta aniden görülebilir. Temizlemek kadar kaynağı bulmak da önemlidir.

Pas nereden geliyor?

• Lavabo ve küvette: Altı metal olan şampuan kutuları, tıraş köpüğü ve deodorant kutuları, paslanan sabunluklar.
• Klozet ve gider çevresinde: Eski demir borulardan gelen paslı su, sızdıran rezervuar parçaları.
• Çamaşırda: Ceplerde unutulan anahtar, toka, metal düğme; paslı askı; makinenin kazanındaki paslanmış bir parça.
• Fayans ve zeminde: Islak bırakılan metal saksı altlıkları, bisiklet, çamaşır kurutmalık ayağı, tadilattan kalan demir parçalar.

İnşaat ve tadilatta zemine düşen demir tozu ve donatı artıklarından oluşan pası inşaat demiri pas lekesi yazısında ayrıca ele aldık.

Çamaşır suyu pası neden kalıcılaştırır?

Çamaşır suyu bir ağartıcıdır, ama pasın sorunu renk değil, kumaşa ya da yüzeye tutunmuş demir bileşikleridir. Klorlu ağartıcı bu bileşikleri çözmek yerine daha da oksitleyebilir; sonuçta leke koyulaşır ve liflere daha sıkı yerleşir. Pas lekesine çamaşır suyu dökülmüş bir beyaz giysi, çoğu zaman artık kurtarılamaz.

İkinci bir tehlike de vardır: pas çıkarıcıların önemli bir kısmı asitlidir. Çamaşır suyuyla işlem görmüş bir yüzeye, iyice durulanmadan asitli pas çıkarıcı uygulamak zehirli gaz açığa çıkarabilir. Bu iki ürünü asla birlikte ya da art arda durulamadan kullanmayın. İlk müdahalede yapılan diğer hataları lekeye ilk müdahalede yapılan hatalar yazısında bulabilirsiniz.

Yüzeye göre yöntemler

Çamaşırdaki pas: adım adım

1. Lekeyi fark ettiğiniz giysiyi kurutucuya atmayın, ütülemeyin; ısı lekeyi sabitler.
2. Lekeli bölgeyi temiz bir bezin üstüne serin.
3. Lekenin üzerine limon suyu sıkıp üstüne tuz serpin; kısa süre bekletin.
4. Bol soğuk suyla durulayın, leke açıldıysa normal yıkamaya verin.
5. Leke sürüyorsa kumaşa uygun bir pas çıkarıcıyı etiket talimatına göre deneyin.

Aynı makinede yıkanan giysilerde tekrar tekrar pas noktaları çıkıyorsa, sorun makinededir. Kazan ve kapak çevresini kontrol etmek için çamaşır makinesi neden kokar yazımızdaki bakım adımları da yol gösterir.

Lavabo ve fayansta pas

1. Banyoyu havalandırın, eldiven ve gözlük takın.
2. Pasa uygun temizleyiciyi lekeye uygulayın; dikey yüzeyde jel ürün tercih edin.
3. Etiketteki süreden uzun bekletmeyin; özellikle derz arasında.
4. Yumuşak fırçayla ovun, bol suyla durulayın ve kurulayın.
5. Pasın kaynağı olan metal kutuyu ya da aksesuarı kaldırın veya altına plastik bir altlık koyun.

Paslanmaz evye ve armatürlerde turuncu noktalar

"Paslanmaz" çelik de koşullara göre yüzeyinde pas noktaları gösterebilir. Bunun nedeni çoğu zaman çeliğin kendisi değil, üzerine bırakılan başka bir metaldir.

• Evyede bekletilen demir tava, paslı bir konserve kutusu ya da tel yün kırıntıları, çeliğin üzerinde turuncu noktalar bırakır.
• Tuzlu su, çamaşır suyu ve klorlu ürünler paslanmaz çeliğin koruyucu yüzeyini zayıflatabilir; bu ürünler kullanıldıysa evye bol suyla durulanmalıdır.
• Noktalar genellikle paslanmaz çeliğe uygun bir temizleyiciyle, çeliğin damar yönünde silinerek alınır.

Krom kaplı batarya ve duş başlıklarında görülen turuncu noktalar ise kaplamanın altındaki metalin açığa çıktığını gösterebilir. Bu durumda temizlik rengi alsa da kaplama yerine gelmez.

Hangi yüzeyde olursa olsun, pasa ne kadar erken müdahale edilirse o kadar kolay çıkar. Haftalarca bekleyen pas, yüzeyin gözeneklerine yerleşir ve aynı yöntemle birkaç uygulama gerektirir.

Halı ve döşemede pas izi

Metal mobilya ayaklarının altında ıslanan halıda ya da koltuk döşemesinde de pas lekesi görülebilir. Burada da kural aynıdır: çamaşır suyu yok, ısı yok. Ancak halı ve döşemeyi bol suyla durulamak zor olduğu için, uygulanan ürünün kumaşta kalmaması ve rengi bozmaması önemlidir. Büyük ya da değerli parçalarda kendi denemeleriniz yerine profesyonel yıkamayı düşünmek daha güvenlidir.

Kireçle pas karışınca

Kayseri'nin sert suyunda pas çoğu zaman yalnız gelmez. Lavabo ve klozette görülen turuncu-kahverengi halkaların bir kısmı, kireç tabakasının içine yerleşmiş pastır. Böyle bir lekede önce kireç çözülür; kireç tabakası kalktıkça içindeki pas da büyük ölçüde onunla birlikte gider. Kireçle ilgili ayrıntıları klozet içindeki sarı kireç halkası yazısında anlattık.

Yine de kireç sökücü ve pas çıkarıcıyı aynı yüzeye üst üste uygulamadan önce ikisinin etiketini okuyun. Farklı ürünleri karıştırmak yerine birini kullanıp yüzeyi iyice durulamak, ardından gerekirse ikincisine geçmek hem daha güvenli hem daha kontrollüdür.

Geri gelmemesi için

• Banyoda metal tabanlı kutuları ıslak yüzeyde bırakmayın.
• Paslanmaya başlayan raf, askı ve sabunlukları değiştirin.
• Çamaşır makinesine atmadan önce cepleri boşaltın.
• Rezervuar ya da musluktan sürekli paslı su geliyorsa tesisatı bir ustaya kontrol ettirin.

Ev genelinde pas, kireç ve küf lekeleriyle bir arada uğraşıyorsanız Kuzey Temizlik, ev temizliği ya da banyo-mutfak odaklı detaylı temizlik için yerinde bakıp yüzeye uygun yöntemi önceden konuşur.