Halıya ve kumaşa yapışan sakız ile mum nasıl çıkarılır?

Kısa cevap: Sakızı buzla sertleştirin, kırılgan hâle gelince künt bir kenarla parça parça kaldırın. Mumu ise önce soğutup büyük kısmını kazıyın, kalan ince tabakayı üzerine emici kâğıt koyup ılık ütüyle eritin ve kâğıda çektirin. İki durumda da geriye kalan yağlı izi, deterjanlı suyla bastırarak alın.

Sakız ve mum ilk bakışta benzer sorunlar gibi görünür: ikisi de yapışır, ikisi de liflerin arasına girer. Ama biri soğukla, diğeri ısıyla en kolay çıkar. Yanlış yöntemi seçmek lekeyi büyütür.

Sakız: soğukla kaldırma

Sakız oda sıcaklığında yumuşak ve yapışkandır; çekiştirdikçe uzar ve liflerin arasına daha çok girer. Soğuduğunda ise sertleşir, kırılır ve liften ayrılır.

1. Buz hazırlayın: Birkaç buz küpünü kilitli poşete koyun. Buzu doğrudan halıya koymayın; eriyen su lekeyi ıslatır.
2. Bekletin: Poşeti sakızın üzerine koyup sakız tamamen sertleşene kadar bekleyin.
3. Kırın ve kaldırın: Bir kaşığın ya da tereyağı bıçağının künt kenarıyla sakızı kırıp parça parça kaldırın. Sivri bıçak lifleri keser.
4. Tekrarlayın: Sakız yumuşamaya başladıysa yeniden soğutun.

Giysideki sakızda ise giysiyi poşete koyup bir süre derin dondurucuda bekletmek en pratik yoldur.

Mum: ısıyla çektirme

Mum da soğuyunca sertleşir, ama lifin içine sızmış ince tabakası kazımayla çıkmaz. Bu kısım ısıyla tekrar eritilip emici bir yüzeye çektirilir.

1. Soğutup kazıyın: Mumun kalın kısmını buzla sertleştirip künt bir kenarla kazıyın.
2. Kâğıt yerleştirin: Lekenin üzerine düz, mürekkepsiz bir kâğıt (kese kâğıdı, kâğıt havlu) koyun.
3. Ilık ütü: Ütüyü düşük sıcaklığa ve buharsız konuma alın; kâğıdın üzerinde birkaç saniye tutup kaldırın. Eriyen mum kâğıda geçer.
4. Kâğıdı yenileyin: Kâğıt yağlandıkça temiz kısmına geçin, mum çıkmayana kadar tekrarlayın.

Ütüyü doğrudan halıya ya da koltuk kumaşına değdirmeyin. Sentetik halı lifleri ve akrilik kumaşlar düşük ısıda bile eriyebilir; önce görünmeyen bir köşede kâğıtla deneyin. Yün halıda ve kadife kumaşta ısı, tüylerin yatmasına yol açabilir; burada saç kurutma makinesinin ılık ayarı daha yumuşak bir seçenektir.

Kalan iz: işin yarısı burada

Sakız ve mum kalktıktan sonra çoğu zaman lifte koyu, yağlı görünen bir gölge kalır. Bu gölge zamanla toz tutar ve gri bir lekeye dönüşür. Bu yüzden ikinci adım atlanmamalıdır:

• Bir bardak ılık suya birkaç damla bulaşık deterjanı katın.
• Beyaz bir bezi bu suyla nemlendirip izin üzerine bastırın, dışarıdan içe doğru çalışın.
• Temiz suyla nemlendirilmiş bezle deterjanı alın.
• Kuru havluyla bastırarak nemi çekin ve tüyleri elle düzeltin.

Renkli mum ve doğum günü mumu

Renkli mumlarda mum kalktıktan sonra bile boya pigmenti lifte kalabilir. Bu leke deterjanlı suyla çoğu zaman açılır; açılmazsa renkli kumaşa uygun oksijenli bir leke çıkarıcı etiketteki talimata göre denenebilir. Beyaz ve açık renkli halılarda bu tür boya lekelerine erken müdahale etmek önemlidir.

Yüzeye göre özet

Uzun tüylü halılarda lifler birbirine dolandığı için ayrı bir sabır gerekir; bakım ayrıntıları için shaggy ve uzun tüylü halı temizliği yazımıza bakabilirsiniz. Lekeye müdahalede sık yapılan hatalar ise lekeye ilk müdahalede yapılan hatalar yazımızda.

Yapılmaması gerekenler

• Sakızı yağ, tereyağı ya da krem sürerek çıkarmaya çalışmak: sakız gider ama yerine yağ lekesi kalır.
• Çözücü ya da aseton dökmek: halının tabanını ve kumaşın boyasını bozabilir.
• Mumu sıcakken silmek: eriyik mum daha geniş alana yayılır.

Ayakkabı tabanından taşınan sakız ve dış mekân

Halıdaki sakızın önemli bir kısmı dışarıdan, ayakkabı tabanıyla gelir. Ayakkabı tabanındaki sakızı da aynı mantıkla, buzla sertleştirip künt bir kenarla kazıyarak alabilirsiniz. Kapı girişine sert kıllı bir paspas koymak, hem sakızı hem kış çamurunu içeriye taşımayı azaltır.

Balkon ve teras zemininde damlayan mum için de buz yöntemi işe yarar; mum sertleşince ıspatula ile kaldırılır. Taş ve beton zeminde kalan yağlı izi deterjanlı ılık su ve fırçayla alabilirsiniz. Mermer ve traverten gibi doğal taşlarda ise ısı uygulamayın ve asitli ürün kullanmayın; ayrıntısı traverten ve doğal taş zemin lekesi yazımızda.

Çocuk saçına yapışan sakız

Sık karşılaşılan bir durum olduğu için kısaca değinelim: Saçta buz yöntemi pek işe yaramaz, çünkü saç telleri sakızın içine gömülüdür. Burada bir miktar sıvı yağ ya da saç kremi sakızı yumuşatıp tellerden ayırmaya yardımcı olur; ardından saç normal şampuanla yıkanır. Bu yöntem saç için uygundur ama kumaşta yağ lekesi bırakacağı için halı ve koltukta kullanılmamalıdır.

Unutmayın: hem sakızda hem mumda acele etmek en büyük düşmandır. Sertleşmesini beklemeden kazımak ya da ısıyı yüksek tutmak, küçük bir lekeyi geniş bir hasara çevirebilir. Yavaş ve parça parça ilerlemek, sonuçta daha kısa sürer.

Halının ya da koltuğun geniş bir bölümünde mum ve sakız izi kaldıysa Kuzey Temizlik ekibi bunu yıkama sırasında ayrıca ele alabilir; ayrıntılar halı ve koltuk yıkama sayfamızda.