Gümüş ve bakır eşyalardaki kararma nasıl giderilir?

Kısa cevap: Kararmış gümüşü, alüminyum folyo serilmiş bir kaba koyup üzerine karbonatlı sıcak su dökerek birkaç dakikada açabilirsiniz; ardından yumuşak bezle kurulayın. Bakırda ise limon suyu ya da sirke ile tuzdan yapılan bir macun dış yüzeyi parlatır. Kalaylı bakır kapların iç yüzeyini asitle ovmayın; kalay incelir ve aşınır.

Kararmış gümüş ve bakır eşyaların çoğu eski hâline getirilebilir; iki metal farklı yöntem ister.

Kararma neden olur?

• Gümüş: Havadaki kükürtlü bileşiklerle tepkimeye girer ve yüzeyde siyahımsı bir tabaka oluşur. Yumurta, soğan, mayonez gibi yiyecekler ve bazı lastik malzemeler bu süreci hızlandırır.
• Bakır: Oksijenle tepkimeye girip önce mat kahverengiye, nemli ortamda ise zamanla yeşilimsi bir tabakaya döner.

Her iki durumda da kararma metalin yüzeyindedir. Doğru yöntem bu ince tabakayı alır, metali aşındırmaz.

Gümüş: folyo yöntemi

Bu yöntem ovmadan çalıştığı için özellikle desenli çatal bıçaklarda ve girintili parçalarda kullanışlıdır.

1. Cam ya da plastik bir kabın dibine parlak yüzü yukarı bakacak şekilde alüminyum folyo serin.
2. Gümüş parçaları folyoya değecek şekilde yerleştirin.
3. Üzerine birkaç yemek kaşığı karbonat serpin ve parçaları örtecek kadar sıcak su dökün.
4. Birkaç dakika bekleyin; kararma yavaş yavaş açılır. Hafif bir kükürt kokusu normaldir.
5. Parçaları çıkarıp ılık suyla durulayın ve yumuşak bir bezle hemen kurulayın.

Dikkat: Taşlı, incili ya da yapıştırılmış parçaları bu suya koymayın; yapıştırıcı çözülebilir, inci zarar görür. Gümüş kaplama eşyalarda kaplama inceyse sık uygulama aşınmayı hızlandırır. Bilinçli olarak karartılmış (oksitli) desenlerde de bu yöntem desenin koyuluğunu alır.

Bakır: dış yüzey parlatma

Bakırın dış yüzeyi hafif asitlerle kolayca parlar:

• Limon ve tuz: Yarım limonu tuza bastırıp bakır yüzeyde gezdirin, sonra durulayın.
• Sirke, tuz ve un macunu: Eşit miktarda tuz ve unu sirkeyle koyu bir macun yapın, yüzeye sürüp birkaç dakika bekletin, yumuşak bezle silip durulayın.
• Kurulama: Bakır ıslak bırakılırsa kısa sürede lekelenir; hemen ve iyice kurulayın.

Asitli macunu yüzeyde uzun süre bırakmayın; bakır lekeli ve pembe tonlu görünebilir. Ağır yeşillenme varsa işlemi birkaç kez kısa aralıklarla tekrarlamak daha iyidir.

Kalaylı bakırda özel dikkat

Yemek pişirilen bakır kapların (sahan, tencere, cezve) iç yüzeyi genellikle kalayla kaplanır. Kalay, yiyeceğin bakırla doğrudan temasını önler.

Kalay zamanla matlaşıp grileşir; bu normaldir. Ancak kalay aşınıp altından bakır rengi görünmeye başladıysa kap yeniden kalaylatılmadan yemek için kullanılmamalıdır. Bu, temizlikle çözülecek bir durum değildir; bir kalaycıya göstermek gerekir.

Neyi kullanmamalı?

• Çamaşır suyu: Gümüşü daha da karartır, bakırda leke yapar.
• Tel sünger ve ovma tozu: Yüzeyde kalıcı çizik bırakır.
• Diş macunu (sık kullanım): Aşındırıcı tanecikleri ince gümüş kaplamayı inceltebilir.

Paslanmaz çelik eşyalarda ise yöntem tamamen farklıdır; onlar için paslanmaz çelik yüzeyde iz yazımıza bakabilirsiniz.

Pirinç ve bronz eşyalar

Evlerde gümüş ve bakırın yanında pirinç kapı tokmakları, şamdanlar ve bronz biblolar da bulunur. Pirinç bakır içerdiği için benzer şekilde kararır ve limon-tuz macunu dış yüzeyde genellikle işe yarar. Ancak bazı pirinç eşyalar fabrikada şeffaf bir cila ile kaplanır; bu cilalı yüzeylerde asitli macun cilayı bozar ve lekeli bir görüntü bırakır. Eşyanın yüzeyi düzgün parlıyor ve kararma yalnızca belli noktalardaysa cila olabilir; bu durumda sadece ılık sabunlu suyla silmek yeterlidir.

Antika değeri olan parçalarda ise kararma, eşyanın yaşını gösteren bir patina olarak istenebilir. Bu tür eşyalarda parlatmadan önce bir uzmana danışmak, değer kaybını önler.

Adım adım kontrol listesi

1. Eşyanın malzemesini belirleyin: som gümüş, gümüş kaplama, bakır, kalaylı bakır, pirinç.
2. Taş, inci, yapıştırma veya cila olup olmadığına bakın.
3. En yumuşak yöntemle başlayın; görünmeyen bir noktada deneyin.
4. İşlemden sonra bol suyla durulayın ve hemen kurulayın.
5. Kuru ve kapalı bir yerde saklayın.

Kararmayı geciktirmek

• Gümüşü kullandıktan sonra hemen yıkayıp tamamen kurutun.
• Kapalı bir kutuda, kumaş kese içinde saklayın; lastik bantla bağlamayın.
• Bakır eşyaları nemli ortamlardan, özellikle dış duvara bakan nemli dolaplardan uzak tutun. Dolap nemi için dolap içi rutubet kokusu yazımız işinize yarar.

Özetle: gümüşte folyo ve sıcak su, bakırın dışında hafif asit, kalaylı yüzeyde yalnız sabunlu su. Hangi eşyanın hangi gruba girdiğinden emin değilseniz, en yumuşak yöntemle başlamak her zaman en güvenli seçimdir. Parlatma sonrası iyi kurulama ve kuru saklama ise kararmanın geri dönüşünü belirgin şekilde geciktirir.

Bayram ya da misafir öncesi evin genel temizliği için Kuzey Temizlik ekibinden ev temizliği desteği alabilirsiniz.