Fincan ve termostaki çay ve kahve kararması nasıl geçer?

Kısa cevap: Fincan ve termos içindeki kahverengi tabaka, çay ve kahvedeki tanenin sudaki kireçle birlikte yüzeye tutunmasıdır. Porselen fincanda karbonatla yapılan koyu bir macun yumuşak süngerle sürülürse çoğu zaman tek seferde çıkar; termos gibi elin girmediği kaplarda ılık su ve oksijenli temizleyiciyle bekletme en kolay yoldur. Tel ve sert ovma tarafı yüzeyi çizer, çizik de kararmayı hızlandırır.

Kahverengi tabaka neden oluşur?

Çay ve kahve, tanen adı verilen renkli bileşikler içerir. Sıcak içecek fincanda soğurken bu bileşikler yüzeye ince bir film hâlinde yapışır. Kayseri gibi suyun sert olduğu şehirlerde sudaki kireç de bu filme karışır ve tabaka hem koyulaşır hem sertleşir. Suyun neden bu kadar kireçli olduğunu Kayseri suyu neden kireç yapar yazımızda anlattık.

Bulaşık makinesi bu filmi her zaman alamaz; özellikle bardağın dibindeki halkada ve termosun dar boğazında birikim sürer. Sonuçta beyaz fincan içi kahverengiye, çelik termos içi bakır rengine döner.

Porselen ve cam fincanlar

1. Fincanı ılık suyla ıslatın.
2. Bir yemek kaşığı karbonata birkaç damla su ekleyip diş macunu kıvamında bir karışım hazırlayın.
3. Karışımı yumuşak bir süngerle ya da parmaklarınızla kararmış yüzeye sürün, dairesel hareketlerle hafifçe işleyin.
4. Bir iki dakika bekletip ılık suyla durulayın.

Karbonat çok ince taneli olduğu için sırlı porseleni çizmez; yine de altın veya gümüş yaldızlı kenarlarda kullanmayın, yaldız aşınabilir. İnatçı lekelerde fincanı ılık suya bir ölçü oksijenli (aktif oksijenli) temizleyici katıp bir gece bekletmek de işe yarar.

Paslanmaz çelik termos ve matara

Termosun içine el girmediği için ovma yerine bekletme yöntemi kullanılır:

• Oksijenli temizleyici: Termosa bir tatlı kaşığı oksijenli temizleyici koyup ılık su doldurun. Kapağı kapatmayın; gaz çıkışı olur. Birkaç saat bekletip boşaltın ve uzun saplı yumuşak bir şişe fırçasıyla fırçalayın.
• Karbonat ve sirke ayrı ayrı: Önce karbonatlı ılık suyla bekletip boşaltın, durulayın; kireç belirginse ardından sulandırılmış sirkeyle bekletin. İkisini aynı anda doldurmak köpürme yapar ve ikisinin de etkisini azaltır.
• Kapak ve conta: Kararmanın ve kokunun önemli bir kısmı kapaktaki contada saklanır. Contayı söküp ayrı fırçalayın, tamamen kuruduktan sonra takın.

Termosta çamaşır suyu kullanmayın: paslanmaz çeliğin yüzeyinde noktasal pas yapabilir ve kokusu contaya siner. Paslanmaz çeliğin klorlu ürünlerle ilişkisini paslanmaz çelik yüzeyde iz yazımızda ayrıca anlattık.

Çaydanlık ve demlik içi

Çaydanlığın alt gövdesinde biriken şey çoğunlukla beyaz kireçtir; demliğin içindeki kahverengi tabaka ise tanendir. İkisi farklı yöntem ister:

Çaydanlık kireci için ayrıntılı adımlar kettle ve çaydanlık kireci yazımızda var.

Çizmeden temizlemenin önemi

Tel ya da sert ovma sünger kahverengi tabakayı hızla alır gibi görünür, ama porselenin sırında ve çeliğin yüzeyinde ince çizikler bırakır. Bu çiziklerin içine tanen daha kolay oturur ve kararma her seferinde daha hızlı geri gelir. Yani sert ovma, kısa vadede temiz, uzun vadede daha lekeli fincan demektir.

Kararmayı geciktirmek için

• Fincanı ve termosu içecek bittikten sonra bekletmeden durulayın.
• Haftada bir karbonatlı suyla kısa bir bekletme yapın.
• Termosu kapağı açık, ters çevrilmiş olarak tamamen kurutun.
• Ofiste ortak kullanılan kupalar için düzenli bir yıkama sırası belirleyin; ortak mutfak düzeni için ofis mutfağı ve ortak buzdolabı yazımıza göz atabilirsiniz.

Plastik ve silikon kapaklı ürünler

Seyahat kupaları, plastik mataralar ve silikon kapaklı termoslar çay ve kahve kokusunu çelikten daha çok tutar. Plastik gözenekli bir yüzeye sahiptir; tanen hem renk hem koku olarak içine işler.

• Plastik parçaları karbonatlı ılık suda birkaç saat bekletin, sonra yumuşak fırçayla fırçalayın.
• Silikon contalarda koku kalıyorsa contayı söküp sulandırılmış sirkede kısa süre bekletin, ardından bol suyla durulayın ve tamamen kurutun.
• Kapaktaki ağızlık ve pipet kanalları ince bir pipet fırçası ister; buralarda biriken kalıntı hem koku hem küf kaynağıdır.
• Kaynar su bazı plastikleri deforme eder; üreticinin önerdiği sıcaklığı aşmayın.

Kapak ve conta tamamen kurumadan termosu kapatıp dolaba kaldırmak, en sık yapılan hatadır. Kapalı ve nemli kalan termosta birkaç gün içinde ağır, ekşimsi bir koku oluşur.

Ne zaman yenisini almak daha doğru?

Porselen fincanın sırı çatlamışsa, kahverengi çizgiler bu çatlakların içine yerleşir ve hiçbir yöntemle tamamen çıkmaz. Çelik termosta içten pas noktaları oluşmuşsa ya da yalıtımı bozulmuşsa, yani dış yüzü ısınıyorsa, temizlik sorunu çözmez. Plastik mataralarda ise iç yüzey çizilip matlaşmışsa koku ve renk her seferinde geri gelir. Bu durumlarda kabı yenilemek, sürekli uğraşmaktan daha mantıklıdır.

Kısacası: porselende karbonat macunu, çelikte bekletme, plastikte sabır. Hiçbirinde sert ovmaya gerek yoktur; doğru madde ve biraz zaman, kahverengi tabakayı yüzeye zarar vermeden alır. Haftalık kısa bir bakım ise bu uğraşı yılda bir iki kereye indirir.

Mutfağın tamamında kireç ve yağ birikimiyle topluca uğraşmak isterseniz Kuzey Temizlik ekibi detaylı mutfak ve banyo temizliği kapsamında dolap içlerinden tezgâha kadar çalışabilir.